Көк Теңир: байыркы кыргыздардын асман жөнүндөгү түшүнүгү

Байыркы кыргыздардын дүйнө таанымында асман өзгөчө мааниге ээ болгон. Ата-бабаларыбыз Күндүн кыймылын, Айдын жаңырышын жана жылдыздардын жайгашуусун байкап, убакытты аныктап, табияттын өзгөрүүлөрүнө жараша жашоосун уюштурушкан.

Көк Теңир түшүнүгү байыркы кыргыз тектүү элдердин дүйнө таанымындагы маанилүү түшүнүктөрдүн бири катары каралат. Бул түшүнүк асман, дүйнөнүн түзүлүшү жана адамдын жаратылыш менен байланышы тууралуу байыркы элдердин көз караштарын чагылдырган.

VI–VIII кылымдарга таандык Орхон жазма эстеликтеринде Теңир түшүнүгү элдин тагдыры жана кагандын бийлиги менен байланышта кездешет. Бул жазуулар байыркы доордогу элдердин дүйнөнү кандай кабыл алганын түшүнүүгө жардам берет.

Көчмөн турмушта асманды байкоо да чоң мааниге ээ болгон. Жылдыздар түнкүсүн багыт табууга, ал эми Күн менен Ай мезгилдерди жана убакытты аныктоого жардам берген. Мындай билимдер муундан муунга өтүп, элдик тажрыйбанын бир бөлүгүнө айланган.

Бүгүнкү күндө Көк Теңир түшүнүгүн изилдөө кыргыз элинин тарыхый мурасын, байыркы дүйнө таанымын жана ата-бабаларыбыздын табият менен болгон байланышын тереңирээк түшүнүүгө мүмкүнчүлүк берет.

Байыркы мурасты таануу — өткөн тарыхты гана эмес, элибиздин дүйнөнү кабыл алуу өзгөчөлүгүн да түшүнүү деген сөз.