Улуу касиеттүү өнөрдү ээлеп, өз өмүрүн эпоско арнаган Мамбет Чокморов

Кыргыз элинин рухий дүйнөсүндө, анын ичинен кылымдарды карыткан улуу «Манас» эпосун сактоо жана кийинки муундарга жеткирүүдө манасчылардын орду өлчөөсүз чоң.

Улуу касиеттүү өнөрдү ээлеп, өз өмүрүн эпоско арнаган көрүнүктүү өкүлдөрдүн бири — залкар манасчы Мамбет Чокмор уулу.

2026-жылдын октябрь айында кыргыз эли бул көрүнүктүү инсандын 130 жылдык мааракесин белгилеп жатат.

Мамбет Чокморов (Мамбет Чокмор уулу) 1896-жылы Ысык-Көл аймагындагы Тоң районуна караштуу Корумду айылында жарык дүйнөгө келген. Анын бала чагы жомок-дастандарга бай чөйрөдө өткөн. Таякеси Дөңүзбайдын «Манас» айтканын кичинесинен кулагы чалып, эпоско деген кызыгуусу эрте ойгонгон.

Бала Мамбеттин манасчылыкка келиши абдан сырдуу жана татаал болгон. Айтылуусу боюнча, ал төрт жашында түш көрүп, кийин жыйырма жаш курагында чоң аян алып, «Манас» айта баштаган. Башында бул өнөрдүн оор жүгүн көтөрүүдө түрдүү кыйынчылыктарды башынан өткөрүп, кийин таякеси Дөңүзбайдын колдоосу менен эл алдына чыгып, бет ачкан. Ошондон тартып Мамбет Чокморовдун ысымы залкар манасчылар катарында атала баштаган.

Чыгармачылык мурасы жана өзгөчөлүктөрү

Мамбет Чокморовдун варианты өзүнүн өзгөчө сюжеттик бурулуштары, бай тили жана колориттүүлүгү менен айырмаланат. Анын айтуусунда эпостун классикалык салттуулугу сакталып катардагы окуялар толук камтылган.

1965–1973-жылдар аралыгында залкар манасчынын оозеки айтуусунда «Манас» эпосунун үч бөлүмү тең («Манас», «Семетей», «Сейтек») толугу менен жазылып алынып, Илимдер академиясынын кол жазмалар фондунда сакталып калган. Бул кыргыз илими жана адабияты үчүн баа жеткис казына болуп калды.

Мурас жана эскерүү

Мамбет Чокморов 1973-жылы 77 жаш курагында дүйнөдөн кайткан. Анын артында калган өлбөс-өчпөс изи, рухий мурасы бүгүнкү күнгө чейин бааланып келет.

Улуу манасчынын 130 жылдыгынын алкагында анын туулуп-өскөн Тоң районунда (Бөкөнбаев айылында), ошондой эле республиканын борбору Бишкек шаарында бир катар салтанаттуу эскерүү кечелери, илимий-практикалык конференциялар жана манасчылар таймаштары уюштурулууда. Бул иш-чаралар жаштарды улуттук баалуулуктарды кастарлоого, эне тилин жана ата-бабадан калган руханий мурастарды ардактай билүүгө чакырат.

Булак: Zobolo масс-медиасы